Toen ik al behoorlijk fanatiek videogames met een pool- of biljartthema aan het verzamelen was, kwam mijn broertje Gyz met een tip. “Je moet deze YouTube-video eens kijken,” zei hij. “Gaat over de eerste videogame ooit.”

Prima, dacht ik. Zal wel iets met blokjes of stipjes zijn. Maar nee, het bleek een poolspel te zijn. Een poolspel. In de jaren ’50. Dat klonk ongeveer net zo geloofwaardig als WiFi in de middeleeuwen, dus ik dook er zelf in. Mijn speurtocht bracht me uiteindelijk bij een artikel uit de Chicago Tribune van juni 1954. En jawel: op 26 juni 1954 vond er aan de University of Michigan een demonstratie plaats van een computer… met daarop een poolspel.

 

Computers waren toen allesbehalve voor thuisgebruik

We hebben het hier over een tijd waarin computers vooral werden ingezet door het leger. Machines zoals EDSAC en MIDSAC draaiden overuren voor simulaties en berekeningen.

Een beetje Fortnite spelen zat er dus nog niet in.

Maar ergens begon het besef te groeien: computers konden méér dan alleen rekenen. Alleen… hoe leg je dat uit aan mensen die nog nooit een kleurentelevisie hadden gezien en voor wie een spelletje ganzenbord al behoorlijk high-tech was? Precies. Je maakt het leuk.

 

Pool als brug tussen mens en machine

In 1954 kregen onderzoekers William Brown en Ted Lewis de opdracht om de MIDSAC-computer te demonstreren aan de pers. Hun oplossing? Geen droge grafieken of ingewikkelde berekeningen, maar een poolspel. Logisch ook, want ze waren zelf fanatieke spelers. En laten we eerlijk zijn: een spelletje spreekt altijd meer tot de verbeelding dan een wiskundige formule. Na zo’n zes maanden bouwen stond er iets bijzonders: een digitale pooltafel met vijftien ballen, bestuurd via een joystick (ja, echt), knoppen om de keu te richten én een actieknop om de stoot te geven. Klinkt bekend? Dat is geen toeval.

 

25.000 berekeningen per seconde (en een beetje creativiteit)

Het programma voerde zo’n 25.000 berekeningen per seconde uit om te bepalen hoe de ballen over de tafel rolden, botsten en in de pockets verdwenen. Voor die tijd was dat ronduit indrukwekkend. Maar het mooiste detail? De tafel zelf stond niet eens op het scherm. Om de beperkte rekenkracht te omzeilen, tekenden Brown en Lewis de banden en pockets simpelweg met vetpotlood op een transparante overlay die over het CRT-scherm werd gelegd. Een soort analoge hack avant la lettre.

Een beetje zoals de Vectrex met een overlay voor elk spel (zie video) later deed, maar dan decennia eerder.

En het werkte. Volgens de krant liepen de beelden vloeiend en gaf het geheel de illusie van echte beweging. Best knap voor iets dat draaide in een tijd waarin “high performance” nog betekende dat de stekker erin zat.

 

Was dit de eerste videogame?

Niet helemaal. Er waren al eerdere experimenten met bijvoorbeeld dammen en boter-kaas-en-eieren.

Maar dit poolspel van Brown en Lewis was waarschijnlijk wél een van de eerste videogames met:

• een scherm
• realtime graphics
• én bediening via een joystick

Met andere woorden: het begon al verdacht veel te lijken op wat wij nu een videogame noemen.

 

Twee werelden die samenkomen

Wat ik er zo mooi aan vind? Dat mijn passies pool en videogames al in 1954 samenkwamen in één experiment. Lang voordat ik überhaupt een keu kon vasthouden of een controller in handen had. En ergens vind ik dat toch een geruststellende gedachte:
zelfs in het prille begin van de digitale revolutie dachten mensen al: “Leuk hoor, die computer… maar kun je er ook een potje mee spelen?”


Bronnen:
https://www.masswerk.at/nowgobang/2019/michigan-pool
https://videogamehistorian.wordpress.com/2014/01/22/the-priesthood-at-play-computer-games-in-the-1950s/

Foto 1 MIDSAC Demo Pool
Foto 2 Video Vectrex eigen collectie